است : در هر سه آيه كلمات « كافرون ظالمون فاسقون » براى توصيف يهود است ، و ابى صالح گفته است اين جمله ها براى غير مسلمين است ، و بعضى گفته‌اند : كلمه ى « كافرون » براى توصيف مسلمين است و ظالمون براى يهود است ، و فاسقون براى مسيحيها ، و بعضى گفته‌اند : مقصود از كافرون معنى اصطلاحى نيست كه مقصود خروج از دين باشد ، بلكه بمعنى لغوى است كه تيرگى و حقّ پوشى و ناسپاسى نعمت باشد ، و ديگرى گفته است : مقصود آنهائى است كه با انكار دين و اعتقاد به اينكه احكام اسلام بر خلاف حقّ است ، حكم بر خلاف حكم خدا صادر مىنمايند كافر هستند ، و در دنباله ى اين منقولات بحث مفصلَّى است در احكام و قوانينى كه بر خلاف شرع است . سخن ما : 1 - در اوّل كتابهاى آسمانى معرّفى شده است كه اينها اوّل راهنماى انسان و نور هستند و وسيله ى روشنى دلها و بينائى راه سعادت مادّى و معنوى و كمال نهائى آدمى ، 2 - هر كس مؤمن به خدا هست خواه پيغمبر باشد يا فرد عادى به اينها تسليم است و به احكام معيّن شده در اين كتب آسمانى رفتار مى - كند و ديگران را هم وادار مينمايد و بمفاد آنها حكم مىكند . 3 - آنكه حكم نكرد به - مفاد آنچه خداوند در اين كتابها معيّن كرده است محكوم است به كفر و فسق و ستمگرى و شايد در آيت اوّل كه توصيف بكفر شده است بمناسبت اوّل آيه باشد كه با اينكه مردم عالم و پارسا تورات را حفظ كرده‌اند و حكم به آن كرده‌اند ، اگر كسى از ترس مردم كه ملامت كنند و به او نگروند و يا بطمع هديه و رشوه از حكم خدا خوددارى كند اين نشانه ى عقيده نداشتن است و كفر كه در برابر مال اندك و يا اعتبار ناچيز خيالى حكم خدا را ارزش ندهند ، و در آيت دوّم چون مجازات جنايتكاران گفته شده است و در دنباله ى آن كسانى كه از اجراى اين احكام خوددارى ميكنند معرّفى بستمكارى شده‌اند ، شايد به اين مناسبت باشد كه اين احكام بسود مردم و براى حفظ اجتماع است ، پس خوددارى از آن ستم است بر خود و ديگران ، و در آيت آخر شايد پيروان انجيل معرّفى شده‌اند كه خوددارى از مفاد انجيل در نتيجه ى فسق است و دورى از حق و صلاح ، اينجا مطلبى به نظر ميرسد : همانطور كه در تفسير